Jak działa marża kursowa i jak wpływa na koszty przewalutowania?

Marża kursowa to narzut banku na kurs bazowy, na przykład średni kurs NBP. Zwiększa kwotę przewalutowania i stanowi koszt ukryty w kursie stosowanym wobec klienta. W umowach kredytów frankowych nie należy jednak automatycznie utożsamiać jej z odrębnym, łatwym do usunięcia zapisem. Uchwała SN z 24 czerwca 2026 r., sygn. III CZP 8/26, wskazuje, że klauzulę łączącą kurs NBP z marżą trzeba oceniać jako całość.

Czym jest marża kursowa?

Bank potrzebuje kursu odniesienia, aby przeliczyć kwotę z jednej waluty na drugą. Takim punktem odniesienia może być średni kurs waluty ogłaszany przez Narodowy Bank Polski. Kurs zastosowany w konkretnej transakcji nie musi jednak być z nim identyczny. Bank może skorygować go o własny narzut, czyli marżę kursową.

W praktyce marża jest różnicą między kursem bazowym a kursem, po którym bank kupuje lub sprzedaje walutę klientowi. Może zwiększać koszt zakupu waluty albo zmniejszać kwotę otrzymaną przy jej sprzedaży. Dla banku jest to źródło przychodu, a dla klienta – element kosztu przewalutowania.

Marża jest często ujmowana razem ze spreadem walutowym. Spread oznacza różnicę między kursem kupna a kursem sprzedaży waluty. Marża może być jednym ze składników tej różnicy, choć w konkretnych tabelach i regulaminach bankowych sposób ustalania kursu może wyglądać inaczej. Dlatego przy ocenie kosztu trzeba sprawdzić nie tylko wysokość prowizji, lecz także kurs faktycznie zastosowany do transakcji.

Na całkowity koszt przewalutowania mogą składać się:

• Kurs bazowy – na przykład średni kurs NBP albo inny kurs referencyjny.
• Marża kursowa – narzut banku doliczany do kursu bazowego.
• Spread walutowy – różnica między kursem kupna i sprzedaży waluty.
• Odrębna prowizja – opłata pobierana niezależnie od kursu, jeśli przewiduje ją taryfa banku.

Jak marża zwiększa koszt przewalutowania?

Załóżmy, że klient kupuje 1000 EUR. Dla uproszczenia przyjmijmy średni kurs NBP na poziomie 4,30 zł za 1 EUR oraz marżę banku wynoszącą 0,05 zł na euro. Kurs zastosowany przez bank wynosi wtedy 4,35 zł za 1 EUR.

Przy kursie średnim 1000 EUR kosztowałoby 4300 zł. Po doliczeniu marży klient zapłaci 4350 zł, czyli o 50 zł więcej. To uproszczony przykład, który nie uwzględnia ewentualnej prowizji ani zmian kursu w czasie. Pokazuje jednak, że nawet niewielki narzut na jednostkę waluty wpływa na końcową kwotę, szczególnie przy wysokiej wartości transakcji lub wielu przewalutowaniach.

Jak SN ocenia marżę w kredytach frankowych?

Problem prawny dotyczył szczególnego rodzaju klauzul przeliczeniowych stosowanych w umowach kredytów indeksowanych lub denominowanych do franka szwajcarskiego. W takich postanowieniach kurs waluty był powiązany ze średnim kursem NBP, a następnie korygowany o marżę ustalaną przez bank.

Spór dotyczył tego, czy sąd może usunąć wyłącznie część odnoszącą się do marży, pozostawiając w umowie mechanizm oparty na średnim kursie NBP. Takie rozwiązanie pozwalałoby utrzymać umowę w mocy, ale zmieniałoby sposób działania klauzuli przeliczeniowej po zawarciu kontraktu.

W orzecznictwie pojawiały się dwa stanowiska. Według pierwszego marża mogła pełnić samodzielną funkcję ekonomiczną, a po jej usunięciu możliwe byłoby dalsze stosowanie kursu NBP. Według drugiego podział byłby sztuczny, ponieważ kurs bazowy i marża wspólnie tworzyły mechanizm przeliczeniowy, wpływający na saldo zadłużenia oraz wysokość rat.

Uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 24 czerwca 2026 r., sygn. III CZP 8/26, opowiedziała się za drugim podejściem. SN uznał, że postanowienie określające kurs waluty przez połączenie średniego kursu NBP i marży banku podlega ocenie pod kątem abuzywności wyłącznie jako całość.

Abuzywność oznacza niedozwolony charakter postanowienia umowy zawartej z konsumentem. Jeżeli taki zapis nie był indywidualnie uzgodniony i kształtował prawa lub obowiązki konsumenta sprzecznie z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, może nie wiązać konsumenta. Ocena odbywa się na zasadach wynikających z art. 385¹ Kodeksu cywilnego, powiązanych z ochroną przewidzianą w dyrektywie 93/13.

Znaczenie uchwały polega na tym, że nie można z góry traktować marży jako niezależnego dodatku, który sąd po prostu wykreśli z umowy. Kurs NBP i marża tworzą w tym modelu jeden mechanizm ustalania świadczeń. Ich rozdzielenie mogłoby prowadzić do utrzymania umowy w kształcie, na który strony pierwotnie nie wyraziły zgody.

Takie podejście pozostaje zbieżne z kierunkiem orzecznictwa TSUE, w tym z wyrokiem z 29 kwietnia 2021 r. w sprawie C-19/20. Niedozwolonego warunku nie można częściowo utrzymywać przez usunięcie elementu przesądzającego o jego nieuczciwym charakterze, jeżeli zmieniałoby to istotę postanowienia. Każda konkretna umowa wymaga jednak odrębnej oceny jej treści, sposobu sformułowania klauzuli i skutków jej wyeliminowania.

Co uchwała oznacza dla kredytobiorców?

Dla konsumenta uchwała nie oznacza automatycznego rozstrzygnięcia każdej sprawy frankowej. Wyznacza jednak sposób analizy klauzul, w których bank połączył kurs NBP z własną marżą:

• Marża nie jest oceniana w oderwaniu od kursu bazowego – tworzy z nim jeden mechanizm przeliczeniowy.
• Nie można automatycznie pozostawić w umowie samego kursu NBP po usunięciu marży.
• Ocena abuzywności dotyczy całego postanowienia, a nie tylko wybranego fragmentu tabeli lub wzoru.
• Znaczenie ma treść konkretnej umowy, w tym przejrzystość klauzuli, możliwość jej negocjowania i wpływ na interes konsumenta.

Marża kursowa jest więc ekonomicznie kosztem przewalutowania, ale w kredycie frankowym jej znaczenie prawne zależy od konstrukcji całej klauzuli przeliczeniowej. Uchwała III CZP 8/26 wyklucza mechaniczne „odcięcie” marży od kursu NBP i nakazuje traktować oba elementy jako powiązaną całość przy ocenie abuzywności.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani finansowej. Ocena konkretnej umowy kredytowej wymaga analizy jej treści przez uprawnionego specjalistę.