Afera kryptowaluty – o co chodzi i na czym polega?

Afera Zondacrypto dotyczy problemów z wypłatami, spadku rezerw kryptowalutowych, podejrzenia oszustw i prania pieniędzy. Śledztwo obejmuje straty szacowane na co najmniej 350 mln zł, a liczba potencjalnie poszkodowanych może sięgać 30 tys. osób. Żeby ocenić, co właściwie się wydarzyło, trzeba najpierw poznać zasady działania giełdy kryptowalut.

O co chodzi w aferze Zondacrypto?

Zondacrypto, wcześniej działająca jako BitBay, umożliwiała kupno, sprzedaż i wymianę kryptowalut, między innymi Bitcoina i Ethereum. Użytkownicy wpłacali złotówki lub euro, a następnie składali zlecenia na platformie. Giełda zarabiała głównie na prowizjach oraz różnicach między ceną kupna i sprzedaży.

Pierwsze poważne sygnały pojawiły się wraz ze skargami klientów na opóźnione wypłaty. Zlecenia, które zwykle powinny zostać zrealizowane w ciągu kilkudziesięciu minut lub kilku godzin, miały czekać przez wiele dni. Spółka tłumaczyła sytuację problemami technicznymi i ręczną obsługą transferów.

Analiza firmy Recoveris wykazała, że średnie saldo Bitcoina w gorącym portfelu giełdy spadło z około 55,7 BTC w sierpniu 2024 roku do 0,18 BTC w marcu 2026 roku. Oznacza to zmniejszenie rezerw o 99,7 proc. W tym samym okresie z platformy wykonano 511 przelewów do Krakena, których łączna wartość przekroczyła 21 mln dolarów, czyli około 76,1 mln zł.

Śledztwo Prokuratury Regionalnej w Katowicach dotyczy podejrzenia wprowadzenia wielu osób w błąd co do możliwości zakupu i przechowywania pieniędzy oraz kryptowalut na giełdzie.

Sprawa nie przesądza jeszcze o winie konkretnych osób. Organy ścigania badają przepływy finansowe, sposób zarządzania aktywami i przyczyny problemów z wypłatami. Zawiadomienia pokrzywdzonych napływają z całej Polski.

Jak działają kryptowaluty i giełda?

Blockchain jest publicznym rejestrem transakcji. Nie znajduje się na jednym serwerze, lecz jest przechowywany i weryfikowany przez wiele komputerów rozproszonych po świecie. Każdy zapis można sprawdzić w sieci, ale sama widoczność adresu nie ujawnia automatycznie tożsamości jego właściciela.

Bitcoin, oznaczany symbolem BTC, ma własny blockchain i umożliwia przelewy bez banku jako pośrednika. Token działa inaczej – korzysta z istniejącego blockchaina i nie musi być samodzielną walutą. Każda kryptowaluta jest wirtualna, lecz nie każda wirtualna jednostka, na przykład waluta z gry komputerowej, jest kryptowalutą.

Do dysponowania środkami potrzebne są adres oraz klucz prywatny. Adres przypomina numer rachunku, natomiast tajny klucz potwierdza prawo do przesyłania aktywów. Utrata klucza może oznaczać utratę dostępu do pieniędzy, nawet jeśli środki nadal widać w blockchainie.

Hot wallet i cold wallet

Hot wallet to portfel internetowy, na przykład aplikacja w telefonie. Pozwala szybko wykonywać operacje, ale jego połączenie z siecią zwiększa ryzyko ataku. Giełdy zwykle przechowują w nim środki potrzebne do bieżących wypłat.

Cold wallet działa offline i często ma postać fizycznego urządzenia. Trzyma się w nim większe rezerwy, a dostęp zabezpiecza klucz prywatny. W przypadku Zondacrypto prezes Przemysław Kral twierdził, że około 4500 bitcoinów znajduje się w zimnych portfelach, lecz spółka nie ma do nich kluczy. Według jego relacji posiada je zaginiony założyciel BitBay, Sylwester Suszek.

To rodzi zasadnicze pytanie: czy środki widoczne na adresie blockchain są rzeczywiście dostępne dla użytkowników? Sam publiczny zapis nie wystarcza. Potrzebny jest jeszcze działający klucz prywatny.

Jakie wydarzenia doprowadziły do kryzysu?

Historia platformy rozpoczęła się od BitBay, założonej w 2014 roku przez Sylwestra Suszka. Po zainteresowaniu Komisji Nadzoru Finansowego giełda została wpisana na listę ostrzeżeń, a następnie przeniosła działalność najpierw na Maltę, później do Estonii. W 2021 roku przyjęła nazwę Zonda, a w 2023 roku – Zondacrypto.

Sylwester Suszek zaginął 10 marca 2022 roku w Czeladzi. Do dziś nie ustalono publicznie, gdzie przebywa i jaki był jego los. Ten fakt nabrał znaczenia po ujawnieniu informacji, że prywatne klucze do części rezerw może posiadać właśnie były założyciel.

W kwietniu 2026 roku Prokuratura Regionalna w Katowicach wszczęła postępowanie dotyczące oszustw znacznej wartości oraz prania pieniędzy. Wstępnie wysokość szkody określono na co najmniej 350 mln zł. Donald Tusk mówił o nawet 30 tys. osób, które mogły ponieść straty, choć ostateczna liczba nie jest jeszcze znana.

Transfery do Krakena

Analiza transakcji blockchain wskazała na przepływ aktywów do giełdy Kraken. Transfery obejmowały 30 kryptowalut, w tym Bitcoina o wartości około 4,59 mln dolarów. Zondacrypto wyjaśniała, że były to operacje klientów instytucjonalnych i działania związane z animacją rynku, czyli składaniem zleceń kupna i sprzedaży dla utrzymania płynności.

Wątpliwości wzbudziły także wpłaty 1 152 732 USDC na gorący portfel platformy 7 kwietnia 2026 roku. W ciągu kolejnych 48 godzin około 67 proc. tej kwoty przelano na adres depozytowy w Krakenie. Śledczy i analitycy sprawdzają, czy transfery służyły obsłudze klientów, czy miały inny charakter.

Jak oszuści wykorzystują kryptowaluty?

Ryzyko nie ogranicza się do wahań kursu. Przestępcy tworzą fałszywe platformy inwestycyjne, publikują spreparowane wiadomości i podszywają się pod znane osoby. Obietnica dużego zysku przy małym wkładzie często ma skłonić ofiarę do szybkiego działania.

Popularny schemat zaczyna się od formularza kontaktowego albo reklamy w mediach społecznościowych. Potem oszust dzwoni, przedstawia rzekomą ofertę inwestycyjną i prosi o instalację programu zdalnego pulpitu. Po uzyskaniu dostępu może odczytać loginy, hasła, dane bankowe oraz samodzielnie wykonywać operacje na komputerze.

Inny wariant wykorzystuje SMS rzekomo wysłany przez giełdę Binance. Wiadomość informuje o logowaniu z podejrzanego adresu IP i zawiera numer telefonu do konsultanta. Rozmówca próbuje wyłudzić kod autoryzacyjny albo dane logowania. Prawdziwa giełda nie powinna żądać takich informacji przez przypadkowy numer z wiadomości.

Boty także mogą służyć do manipulowania rynkiem. Są to programy wykonujące automatyczne, powtarzalne zlecenia kupna i sprzedaży. Nagły ruch ceny nie zawsze oznacza zainteresowanie prawdziwych inwestorów.

• Nie instaluj programu zdalnego pulpitu na polecenie rozmówcy.
• Nie podawaj nikomu hasła, kodu SMS ani klucza prywatnego.
• Sprawdzaj adres strony bez korzystania z linku otrzymanego w wiadomości.
• Kontaktuj się z giełdą przez aplikację lub oficjalną stronę.
• Traktuj obietnicę szybkiego i wysokiego zysku jako sygnał ostrzegawczy.

Co oznaczają przepisy MiCA?

MiCA to unijne rozporządzenie regulujące rynek kryptoaktywów. Przepisy obejmują między innymi emitentów tokenów, tokeny powiązane z aktywami, tokeny będące elektronicznym pieniądzem oraz dostawców usług związanych z kryptowalutami.

Planowana polska ustawa miała powierzyć nadzór Komisji Nadzoru Finansowego. KNF otrzymałaby narzędzia kontrolne i możliwość wpisywania nieuczciwych domen do specjalnego rejestru. Projekt przewidywał także obowiązki kapitałowe oraz kary za naruszenia.

Polska pozostaje państwem Unii Europejskiej, które nie wdrożyło jeszcze krajowych przepisów wykonujących MiCA. Spór polityczny wokół ustawy utrudnia ocenę podmiotów działających na rynku. Nie zwalnia to jednak inwestorów z obowiązku sprawdzania platformy, dokumentów i zasad przechowywania aktywów.

Jak chronić środki i rozliczyć kryptowaluty?

Handel kryptowalutami w Polsce jest legalny, lecz sprzedaż aktywów trzeba wykazać w rozliczeniu PIT. Koszty zakupu również podlegają ujawnieniu, nawet jeśli w danym roku nie doszło do sprzedaży. Brak rozliczenia może prowadzić do odpowiedzialności karno-skarbowej, mandatu albo grzywny.

Przed wpłatą pieniędzy sprawdź, kto prowadzi platformę, gdzie jest zarejestrowana i jakie zasady stosuje przy wypłatach. Rozdzielenie środków bieżących od długoterminowych ogranicza skutki awarii giełdy, choć nie usuwa ryzyka. Przy większych kwotach użytkownik powinien rozważyć własny cold wallet oraz bezpieczne przechowywanie klucza prywatnego.

Widoczny adres blockchain nie oznacza jeszcze, że giełda może wypłacić środki. O dostępie decyduje prywatny klucz, a nie sam zapis w publicznym rejestrze.

Postępowanie dotyczące Zondacrypto trwa. Dopiero dokumenty zabezpieczone przez prokuraturę pokażą, gdzie znajdowały się aktywa, kto mógł nimi dysponować i dlaczego wypłaty zostały opóźnione.